รอบรู้เรื่องของคำราชาศัพท์ (หมวดร่างกาย)

ประเทศไทยมีพระมหากษัตริย์เป็นพระประมุขมาแต่โบราณจนถึง ปัจจุบัน ทรงทํานุบํารุงบ้านเมือง บําบัดทุกข์ บํารุงสุขของอาณา ประชาราษฎร์ด้วยทศพิธราชธรรม และขัตติยวัตร ขัตติยธรรม พระมหากรุณาธิคุณดังกล่าวทำให้พระมหากษัตริย์ทรงเป็นศูนย์รวมจิตใจของปวงชนชาวไทยตลอดมา บรรพชนไทยเคารพสักการะพระมหากษัตริย์และต้องการแสดงออกว่าเทิดทูนพระประมุขของชาติไว้สูงสุด จึงคิดถ้อยคําที่ควรค่าแก่พระเกียรติมาใช้ เป็นคําราชาศัพท์ในการกราบบังคมทูลพระกรุณาให้ต่างจากถ้อยคําที่สามัญชนพูด คําราชาศัพท์ได้กำหนดใช้เป็นแบบแผนสืบต่อกันมาถือเป็นวัฒนธรรมทางภาษาอันเป็นเอกลักษณ์อย่างหนึ่งของชาติ

มาทำความรู้จักกับความหมายของคำราชาศัพท์

รู้หรือไม่ว่าคำราชาศัพท์ หมายถึง ศัพท์หลวง ศัพท์ราชการ และหมายรวมถึงคำสุภาพซึ่งนำมาใช้ให้ถูกต้องตามชั้นหรือฐานะของบุคคล บุคคลผู้ที่พูดต้องใช้ราชาศัพท์ด้วย ซึ่งสามารถแบ่งออกได้ 5 ประเภทด้วยกัน คือ ใช้กับพระมหากษัตริย์ ใช้กับพระบรมวงศานุวงศ์ หรือใช้กับพระสงฆ์ รวมถึงข้าราชการชั้นสูงหรือขุนนาง และคำสำหรับใช้กับสุภาพชนทั่วไป

คำราชาศัพท์ถ้าแปลตามรูปศัพท์ หมายถึง ศัพท์สำหรับพระมหากษัตริย์ คำราชาศัพท์ใช้กับระมหากษัตริย์ เจ้านายหรือพระบรมวงศานุวงศ์ พระสงฆ์และคนสุภาพ ราชาศัพท์เป็นวัฒนธรรมทางภาษาที่ชาวไทยใช้สื่อสารกับบุคคลดังกล่าวด้วยความเชื่อและการยกย่องมาแต่โบราณกาล คำราชาศัพท์

2 ที่มาของคำราชาศัพท์

1. รับมาจากภาษาอื่น ภาษาเขมร เช่น โปรด เขนย เสวย เสด็จ เป็นต้น ภาษาบาลี-สันสกฤต เช่น อาพาธ เนตร หัตถ์ โอรส เป็นต้น
2. การสร้างคำขึ้นใหม่ โดยการประสมคำ เช่น ลูกหลวงซับพระพักตร์ ตั้งเครื่อง เป็นต้น

ข้อควรรู้การใช้คําราชาศัพท์สำหรับขึ้นต้นและคําลงท้าย

• พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว,สมเด็จพระบรมราชินีนาถ

คําขึ้นต้น  :  ขอเดชะฝ่าละอองธุลีพระบาทปกเกล้าปกกระหม่อม

คําลงท้าย  :  ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อมขอเดชะ

• สมเด็จพระบรมราชินี, สมเด็จพระบรมราชชนนี, สมเด็จพระยุพราช, สมเด็จพระสยามบรม ราชกุมารี

คําขึ้นต้น  :  ขอพระราชทานกราบ บังคมทูลทราบฝ่าละออง พระบาท

คําลงท้าย  :  ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ควรมีควรแล้วแต่จะทรง พิจารณาโปรดเกล้า โปรดกระหม่อม

• สมเด็จเจ้าฟ้า

คําขึ้นต้น  :  ขอพระราชทานกราบ ทูลทราบฝ่าพระบาท

คําลงท้าย  :  ควรมีควรแล้วแต่จะทรง พิจารณาโปรดเกล้า โปรดกระหม่อม

• พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้า

คําขึ้นต้น  :  ขอประทานกราบทูล ทราบฝ่าพระบาท

คําลงท้าย  :  ควรมีควรแล้วแต่จะทรง พิจารณาโปรดเกล้า โปรดกระหม่อม

การใช้คำราชาศัพท์ในหมวดร่างกาย

คําราชาศัพท์หมวดร่างกาย เป็นหมวดหมู่หนึ่งของคำราชาศัพท์ เพื่อใช้เรียกอวัยวะส่วนต่างๆ ของร่างกายแทนคำศัพท์ธรรมดาที่คนทั่วไปใช้เรียกกัน โดยคำราชาศัพท์หมวดร่างกายส่วนใหญ่ จะเป็นศัพท์ที่รับมาจากภาษาบาลี สันสกฤต เขมร และภาษาอื่นๆ นำมาประสมคำและความหมาย จนกลายเป็น “คำราชาศัพท์” ในภาษาไทย ซึ่งหลายๆ คำ อาจมีการเขียนและการอ่านที่จำเป็นต้องจดจำไว้เฉพาะ

คําราชาศัพท์หมวดร่างกาย มีทั้งศัพท์ที่ใช้เรียกอวัยวะภายในและภายนอกของร่างกาย อาจมีทั้งคำที่พบเจอได้บ่อยครั้ง รวมถึงคำที่ไม่ค่อยพบเจอสักเท่าไร แต่การรู้จักและเข้าใจคำราชาศัพท์เหล่านี้ จะช่วยให้เราเข้าใจระดับภาษาของการใช้ภาษาไทยได้มากขึ้น เพื่อจะได้นำไปใช้อย่างถูกต้องและเหมาะสม

รวมคำราชาศัพท์ 50 คำ หมวดร่างกายที่น่ารู้

• พระเศียร หมายถึง หัว ศีรษะ
• เส้นพระเจ้า หมายถึง เส้นผมของพระมหากษัตริย์
• พระโมลี หมายถึง มวยผม
• พระนลาฏ หมายถึง หน้าผาก
• พระขนง, พระภมู หมายถึง คิ้ว
• พระเนตร, พระนัยนะ, พระจักษุ หมายถึง ดวงตา
• พระกนีนิกา, พระเนตรดารา หมายถึง แก้วตา
• ดวงพระเนตรดำ หมายถึง ตาดำ
• ดวงพระเนตรขาว หมายถึง ตาขาว
• พระโลมจักษุ, ขนพระเนตร หมายถึง ขนตา
• พระอัสสุธารา, พระอัสสุชล, น้ำพระเนตร หมายถึง น้ำตา
• พระนาสิก หมายถึง จมูก
• สันพระนาสิก, สันพระนาสา หมายถึง สันจมูก
• พระโลมนาสิก, ขนพระนาสิก หมายถึง ขนจมูก
• พระมังสา หมายถึง เนื้อ
• พระมัสสุ หมายถึง หนวด
• พระปัสสาสะ หมายถึง ลมหายใจเข้า
• พระอัสสาสะ หมายถึง ลมหายใจออก
• พระโอษฐ์ หมายถึง ปาก
• พระตาลุ, เพดานพระโอษฐ์ หมายถึง เพดานปาก
• พระทาฐะ, พระทาฒะ หมายถึง เขี้ยว
• พระทนต์ หมายถึง ฟัน
• พระชิวหา หมายถึง ลิ้น
• พระปราง หมายถึง แก้ม
• พระกำโบล, กระพุ้งพระปราง หมายถึง กระพุ้งแก้ม
• พระกรรณ หมายถึง หู
• พระพักตร์ หมายถึง ใบหน้า
• พระศอ หมายถึง คอ
• พระกัจฉะ หมายถึง รักแร้
• พระกร หมายถึง แขน
• ข้อพระกร หมายถึง ข้อมือ
• พระหัตถ์ หมายถึง มือ
• ฝ่าพระหัตถ์ หมายถึง ฝ่ามือ
• พระองคุลี หมายถึง นิ้วมือ
• พระดัชนี หมายถึง นิ้วชี้
• พระมัชฌิมา หมายถึง นิ้วกลาง
• พระอังคุฐ หมายถึง นิ้วหัวแม่มือ
• พระกนิษฐา หมายถึง นิ้วก้อย
• พระนขา, พระกรชะ หมายถึง เล็บ
• พระปีฬกะ หมายถึง ไฝ, ขี้แมลงวัน
• พระอสา หมายถึง สิว
• พระฉายา หมายถึง เงา
• พระโลมา หมายถึง ขน
• พระอังคาร หมายถึง กระดูก
• พระเสโท หมายถึง เหงื่อ
• พระเขฬะ หมายถึง น้ำลาย
• พระกัณฐมณี หมายถึง ลูกกระเดือก
• พระรากขวัญ หมายถึง ไหปลาร้า
• พระอุระ หมายถึง อก
• พระกษิรธารา หมายถึง น้ำนม

คนไทยเริ่มใช้คำราชาศัพท์ในรัชสมัยพระธรรมราชาลิไท พระร่วงองค์ที่ 5 แห่งสุโขทัย เพราะศิลาจารึกต่างในแผ่นดินนั้น รวมทั้งบทพระราชนิพนธ์ของท่าน คือไตรภูมิพระร่วงปรากฏว่ามีคำราชาศัพท์อยู่หลายคำ เช่น ราชอาสน์ พระสหาย สมเด็จ ราชกุมาร เสด็จ บังคม เสวยราชย์ ราชาภิเศก เป็นต้น บางท่านกล่าวว่า คำราชาศัพท์นั้นเริ่มใช้ในสมัยกรุงศรีอยุธยาเพราะพระปฐมบรมกษัตริย์ที่ทรงสร้างกรุงศรีอยุธยา ทรงนิยมเขมร ถึงกับเอาลัทธิและภาษาเขมรมาใช้ เช่น เอาคำว่า “สมเด็จ” ซึ่งเขมรใช้เป็นคำนำพระนามพระเจ้าแผ่นดินมาเป็นคำนำพระนามของพระองค์ และใช้ภาษาเขมรเป็นราชาศัพท์